De meeste mensen weten beter waar ze tégen zijn dan waar ze vóór zijn. Deze uitspraak beschrijft wat volgens mij een epidemie is die de geestelijke gezondheid van ons volk ondermijnt. Ergens tegen zijn is heel makkelijk, het gebeurt als vanzelf, bijna zonder dat je er erg in hebt. Ongenoegen is een emotie waar je niet je best voor hoeft te doen. Je afzetten tegen is een goedkope manier om jezelf neer te zetten. Om gehoord te worden moet je de vinger leggen op dingen die niet goed zijn. Je hoeft alleen maar te laten zien wat fout is.

Ongenoegen mobiliseren blijkt heel effectief te zijn maar het staat haaks op de houding die past bij Gods Koninkrijk. We zijn niet geroepen om aan te wijzen wat allemaal niet deugt, we zijn juist geroepen om anders te zijn. Overwin het kwade door het goede (Rom.12) vraagt heel wat meer inzet dan het kwade te identificeren. Volgelingen van Jezus zijn gericht op de dingen die Gods genade en goedheid tot uitdrukking brengen, of dat nu gezien wordt of niet. We zijn niet bedoeld om reactief te zijn maar juist positief, constructief.

Natuurlijk is er ongelooflijk veel aan de hand in de wereld waar je je druk over kunt maken. Zoals Paulus in Rom. 8 zegt: de wereld is in barensnood maar juist in dat verband schrijft hij dat de wereld wacht op het openbaar worden van de kinderen van God. Waar gaat dat over? Ik denk dat vooral gaat over het zichtbaar worden van Gods hart. In plaats van ons te laten meeslepen in alarmisme en negativiteit hebben we het nodig te zien wat op God aan het doen is en welke rol Hij ons daarin wil laten spelen.

Het vaccin voor de epidemie van het veroordelen en beschuldigen is dat we in de tegenovergestelde geest leren leven. Ik wil dat duidelijk maken aan de hand van drie begrippen die kenmerkend zijn voor de tijdgeest: populisme, polarisatie en pluralisme. Deze drie P’s houden verband met elkaar. Ze versterken elkaar en ondermijnen het draagvlak dat nodig is om samen problemen op te lossen. Dat geldt zowel in de maatschappij als in de kerk. Ik zet de begrippen heel summier neer om de kern van mijn verhaal zo helder mogelijk te houden. Misschien een beetje kort door de bocht maar ik wil niet in een te grote woordenstroom verzanden.

Populisme: verkondigen van halve waarheden.

We weten het allemaal, dat een halve waarheid erger is dan een hele leugen. Waarom? Omdat die halve waarheid op zich klopt, maar het is niet het hele verhaal. De andere kant van het verhaal wordt weggelaten omdat de eenzijdige boodschap dan zou worden gerelativeerd. Het populisme wordt versterkt door de media: hoe eenvoudiger het verhaal, hoe beter het scoort.Dit speelt zowel in de kerk als in de wereld. Wat is de tegenovergestelde geest? Dat we als volgelingen van Jezus de complexiteit van de gebrokenheid van de schepping erkennen en de pijn die dat veroorzaakt verdragen. Dat we stoppen met het aandragen van te simpele, ongenuanceerde oplossingen. Dus ook stoppen met veroordelen. Jezus wees niet alleen de weg, Hij wás de weg en dat betekende dat Hij de onderste weg ging. Die houding vraagt Hij ook van ons.

Polarisatie:  halve waarheden tegen elkaar uitspelen.

Of /of denken is minder vermoeiend dan en/en denken. En omdat ons brein liever lui dan moe is hebben we moeite met complexiteit. Je tegen elkaar afzetten is makkelijk want je hoeft alleen maar tegen te spreken wat de ander zegt. Zelf voor iets staan, je nek ervoor uitsteken is moeilijker dan een ander onderuit halen. Ook dit zie je zowel in de kerk als de samenleving. Wat is in dit verband de tegenovergestelde geest? Zoeken naar verbinding: het klinkt als een open deur maar dat maakt het niet minder uitdagend. Want het staat of valt bij een houding van nederigheid. Tegenover arrogantie die tot polarisatie leidt houdt het DNA van Gods Koninkrijk in dat we voor zover dat mogelijk is met alle mensen vrede bewaren. Zalig de vredestichters: dat vraagt een ongebruikelijke combinatie van bescheidenheid en vrijmoedigheid.

Pluralisme: de waarheid is iets subjectiefs geworden.

Met het begrip pluralisme beschrijven we het feitelijke bestaan van een grote diversiteit in wat mensen vinden en geloven. Ieder volgt zijn eigen voorkeur en de veelheid van opties is duizelingwekkend. Het aparte is echter dat die verscheidenheid een normatief karakter heeft gekregen omdat je al die visies als gelijkwaardig moet benaderen. Iedereen heeft recht op zijn eigen gelijk. Mag je dan nog beweren dat wat jij gelooft dé waarheid is? Dat wordt al gauw als intolerantie uitgelegd. Wat is in dit verband de tegenovergestelde geest? Ik denk daarbij aan wat Paulus in 1 Cor. 2:4 beschrijft, dat hij het niet verwacht van meeslepende woorden van wijsheid maar van geest en kracht. Hij komt niet als iemand die het allemaal beter weet maar accepteert dat hij misschien zwak overkomt. Maar hij weet dat het aankomt op het zichtbaar worden van de kracht van God in en door ons. Waar waarheid is gereduceerd tot persoonlijke voorkeur draait Gods Koninkrijk om de realiteit van wat God daadwerkelijk doet.

Ik hoop iets te hebben duidelijk gemaakt van het verschil tussen ergens tegen zijn en het proberen te leven in de tegenovergestelde geest. Als we alleen maar reactief zijn, wordt de agenda bepaald door je tegenstander. We blijven dan hangen in de dynamiek van actie en reactie. In Gods Koninkrijk leren we in de tegenovergestelde geest te leven. Dat is in zekere zin de omgekeerde wereld. Daarom begint de Bergrede ook met de zaligsprekingen waarin alles wordt omgedraaid. Om er maar eentje uit te pikken: zalig de zachtmoedigen want zij zullen de aarde beërven. Als dat geen paradox is!Johan Vink is schrijver en initiator van het Omega Project,