Spanning en druk horen bij het christenzijn. Ik zou in dit artikel een pleidooi willen doen voor een gezond omarmen van die spanning. We hebben te vaak de neiging om te bidden dat alle druk wordt weggenomen maar dat is niet realistisch. Paulus schrijft in 2 Cor.7: 5 ‘wij waren van alle kanten in de druk: van buiten strijd, van binnen vrees’. Ik denk dat de meesten van ons er niet snel voor zouden uitkomen als we ons zo voelen, vooral niet als je enig aanzien geniet. Wij laten liever zien dat we goed in ons vel zitten en met (zelf)vertrouwen onze weg gaan. Mijn vraag is hoe transparant en eerlijk we durven te zijn.
Onlangs zag ik de indrukwekkende film ‘Pressure’ (spanning, druk) die gaat over het waargebeurde verhaal rond de invasie in Normandië op 6 juni 1944. De film gaat over de weersverwachting die bepalend was voor het besluit de invasie die gepland was voor 5 juni uit te stellen tot 6 juni. Terwijl je als kijker van tevoren weet hoe het zou aflopen is het ongewoon spannend om te zien hoe dit besluit tot stand kwam. Churchill had erop aangedrongen dat een Schotse meteoroloog betrokken zou worden bij de besluitvorming. Op grond van zijn analyses van hoge- en lagedruk gebieden moest hij Eisenhouwer overtuigen van het feit dat de invasie op 5 juni een ramp zou worden. Deze boodschap stuitte echter op grote weerstand bij de meeste betrokkenen m.n. Montgomery. De spanningen liepen enorm hoog op maar gelukkig nam Eisenhouwer het besluit tot uitstel. En inderdaad bleek 5 juni qua weer rampzalig terwijl op 6 juni de weersomstandigheden ten goede veranderd waren. De rest is geschiedenis. Ik moest bij deze film sterk denken aan de spanning rond de doorbraak van Gods Koninkrijk.
Spanning hoort bij onze wandel met God. Jezus zegt in Joh. 16:33: ‘in de wereld leidt gij verdrukking maar hebt goede moed, Ik heb de wereld overwonnen’. En daar lopen we al direct aan tegen een paradox die centraal staat in alles wat daarna gebeurde, namelijk dat de overwinning van Jezus op gespannen voet staat met de werkelijkheid waarin wij leven. De geslaagde invasie in Normandië was het keerpunt van de tweede wereldoorlog maar er was nog een lange weg te gaan. De strijd was nog lang niet voorbij. De tussentijd waarin wij leven kun je vergelijken met fase tussen D-Day en V-Day. De overwinning van Jezus aan het kruis is een feit maar ondertussen gaat de strijd door totdat Jezus terugkomt.
Ik wil die spannende tussenfase nader beschrijven aan de hand van de drie bekende woorden geloof, hoop en liefde, want deze drie woorden hebben met drie verschillende soorten spanning te maken waar we mee moeten leren dealen.
Geloof overbrugt de kloof tussen het zichtbare en onzichtbare.
Er is geloof voor nodig om zicht te hebben op de bovennatuurlijke werkelijkheid. Van Mozes wordt gezegd dat hij was als ziende de onzienlijke. Geloof wordt spannend als God ons uitdaagt om uit te stappen, om op grond van ons geloof dingen te doen die we uit eigen kracht niet kunnen, waarbij het dus aankomt op vertrouwen dat Hij ons tegemoet komt. Door de Verlichting is in het Westen het geloof van velen ondermijnd en tegenwoordig vaak vervangen door een soort spiritualiteit die puur subjectief is. Dat leidt tot dualisme, waarbij het geestelijke los komt te staan van de zichtbare werkelijkheid. Daarom zou ik geloof willen benoemen als paradox van de integratie omdat het gericht is op het bij elkaar houden van de transcendente en de alledaagse werkelijkheid.
Hoop helpt ons om vooruit te durven lopen op de goede afloop.
Ik noem hoop daarom de paradox van de anticipatie. Omdat we leven in een wereld vol lijden, nood en gebrokenheid zouden we gemakkelijk de moed kunnen verliezen. Het gevoel van hopeloosheid, wanhoop, werkt natuurlijk enorm verlammend. Zonder hoop op de goede afloop is het onmogelijk om onze plek in Gods Koninkrijk in te nemen. Maar ‘het reeds en nog niet’ geeft wel veel spanning: aan de ene kant willen we ons uitstrekken naar een doorbraak van Gods kracht en tegelijkertijd hebben we te maken met moeite, strijd en zwakte. Het is heel lastig om dat te kunnen verdragen en daarom is het verleidelijk om die spanning te ontlopen. Aan de ene kant door fanatisme en de ogen sluiten voor teleurstelling en aan de andere kant door fatalisme en je neerleggen bij nederlaag. De uitdaging is om volhardend te bidden om Gods ingrijpen in het hier en nu en tegelijk te aanvaarden dat Gods soevereine wil ons begrip te boven gaat.
Liefde daagt ons uit te participeren in wat Hij wil doen.
Heel vaak hebben we niet in de gaten dat God erop uit is ons in zijn plan te betrekken, dat Hij met ons wil samenwerken. Wij zijn geneigd of de verantwoordelijkheid voor de dingen helemaal op ónze schouders te nemen of we denken dat alles van God afhangt wat ons tot toeschouwers reduceert. Maar dit soort of-of denken mag plaats maken voor en-en denken. Zoals in elke liefdesrelatie gaat het om samenspel. Naarmate we meer van Gods liefde ervaren zorgt dat ervoor dat we ook meer zicht krijgen op wat Hij met ons voor heeft. Intimiteit met de Vader, leidt tot identiteit en dat versterkt onze autoriteit, dus onze vrijmoedigheid om met God samen te werken. Daarom benoem ik dit als de paradox van participatie. Het gaat om een uitnodiging om samen met Hem mee te bewegen in zijn Koninkrijk. Dan is het niet meer en kwestie van je best doen voor Hem, of passief alles aan Hem overlaten, maar dan leer je participeren in zijn bedoelingen door de kracht van de Heilige Geest.
De drie soorten paradox die ik heb beschreven zorgen alle drie voor een ander soort spanning.
1. De paradox van geloof vraagt van ons te leven in het spanningsveld tussen het zichtbare en onzichtbare. Het integreren van de geestelijke dimensie van de werkelijkheid in ons alledaagse leven blijft een avontuur maar God wil ons helpen de spanning die dit oplevert te overstijgen.
2. De paradox van de hoop houdt in dat we altijd weer te maken hebben met de spanning van het reeds en nog niet. Die spanning is lastig en de uitdaging is dat we lijden en pijn leren verdragen maar ook hoopvol durven blijven anticiperen op het doorbreken van de realiteit van zijn Koninkrijk.
3. De paradox van de liefde kun je zien als een uitnodiging. In plaats van solistisch of individualistisch te functioneren wil God heel graag dat we echt in hechte verbondenheid met Hem leven. De paradox van de participatie is positief spannend omdat je leert in een nieuw krachtenveld te functioneren.
Johan Vink
